غدیر دریایى از معارف است. فقه، فرهنگ، کلام، اخلاق و تفسیر، همه را دارد؛ ولى دریغ که گوهرهایش تا کنون استخراج نشده است، هر چند دستان سخاوتمند امواج غدیر گاه دانه‏ هاى گرانبهایى را به ساحل‏ نشینانش ارزانى داشته است. در این نوشتار بر آنیم نگاهى به فقه غدیر (اثر حجت الاسلام احمد مبلغی) داشته باشیم……
 

پیش از ورود به بحث این مقاله (اینجا)  توجه به چند نکته ضرورى مى‏ نماید:
* مراد از فقه غدیر اعمال مستحب این روز است. روایات سى و شش عمل را در این روز مستحب شمرده‏ اند که ما آنها را به ترتیب حروف الفبا ارائه مى‏ کنیم.
* این تعداد حکم براى یک روز نشان از اهمیت، حساسیت و عظمت آن دارد. در اسلام براى هیچ روزى، هر چند بسیار مهم و مقدس، این تعداد حکم ارائه نشده است. در برخى از روزهاى مهم مانند فطر و قربان، عرفه و مباهله اعمال متعددى مستحب شمرده شده، ولى اگر همه آنها را به یکدیگر ضمیمه کنیم، با مستحبات غدیر برابرى نمى‏ کنند.

* دومین ویژگى فقه غدیر جامعیت است. در هر زمینه‏ اى عملى وارد شده، اعمالى جامع و بى کم و کاست؛ از عمل عبادى تا برنامه سیاسى همایش و طرح اقتصادى ایجاد مساوات همه در فقه غدیر گرد آمده است. گستردگى و غناى این اعمال چنان است که مى‏ توان گفت در آینه فقه کامل غدیر کمال دین تجلى یافته است.
* سومین ویژگى فقه غدیر این است که براى اعمال آن فضیلتهاى منحصر بفرد قرار داده‏ اند؛ که در جاى دیگر به چشم نمى‏ خورد و این حتى از فضیلتهاى ماه رمضان نیز بیشتر است. مرحوم میرزا جواد آقا تبریزى مى‏ گوید: « فضیلتى که براى روز غدیر وارد شده نسبت به فضیلتهاى ماه رمضان زیادتر است. » (۱)

* در خلال اعمال غدیر به برخى از این فضیلتها اشاره خواهد شد. چرا این حجم از اعمال را، با آن همه فضیلت، براى روز غدیر قرار داده‏ اند؟ امام صادق (ع) در پاسخ بدین پرسش مى‏ فرماید: « اعظاما لیومک؛ (۲) تا با این اعمال روز غدیر را بزرگ بدارى » . این سخن امام ششم(ع)دو حقیقت را آشکار مى ‏سازد: یکى اینکه باید روز غدیر را بزرگ داشت و دیگر اینکهبزرگداشت غدیر با انجام دادن اعمال ویژه این روز تحقق مى‏ یابد. 



افطارى دادن 
در میان اعمل روز غدیر افطارى دادن به مؤمن جایگاهى والا دارد. بر اساس روایات در این عمل فضیلتى بزرگ نهفته است. امام على(ع) مى‏ فرماید: من افطر مؤمنا فى لیله فکأنما افطر فئاما… (۳)

کسى که مؤمن روزه‏ دارى رادر غدیر افطار دهد، مانند این است که ده فئام را افطار داده است. فردى پرسید: اى امیرمؤمنان(ع) « فئام » چیست؟ حضرت فرمود: صد هزار پیامبر(ص) و صدیق و شهید.
شبیه به این روایت، حدیثى از امام صادق(ع) نیز نقل شده است. (۴) بر اساس برخى از روایات امام رضا(ع) در روز غدیر گروهى را براى افطار نزد خود نگاه داشت . (۵)

برادر شدن 
روز ولایت روز برادرى است و روز برادرى روز ولایت است؛ این دو با یکدیگر پیوندى ناگسستنى دارند و حلقه وصلشان ایمان است؛ زیرا از سویى ایمان با ولایت پا مى‏ گیرد و از سوى دیگر اهل ایمان برادر یکدیگرند. (انما المؤمنون اخوه) (۶)
به همین دلیل عقد برادرى یکى از آداب روز غدیر شمرده شده است. این عقد به صورت زیر است : یکى از دو نفر دست راست خود را بر دست راست دیگرى مى‏ گذارد و مى‏ گوید:
واخیتک فى الله و صافیتک فى الله و صافحتک فى الله و عاهدت الله و ملائکته و رسله و انبیائه و الائمه المعصومین(ع) على أنى إن کنت من اهل الجنه و الشفاعه و أذن لى بأن أدخل الجنه لا ادخلها الا و أنت معى. 
با تو در راه خدا برادر مى‏ شوم؛ با تو در راه خدا راه صفا و صمیمیت در پیش مى‏ گیرم؛ با تو در راه خدا دست مى‏ دهم و با خدا، ملائکه، کتابها، فرستادگان و پیامبرانش و ائمه معصومین(ع) عهد مى‏ بندم که اگر از اهل بهشت و شفاعت شده، اجازه ورود به بهشت یافتم، داخل آن نشوم مگر آنکه تو با من همراه شوى.
آنگاه دیگرى مى‏گوید: قبلت؛ یعنى، قبول کردم. سپس مى‏گوید: اسقطت عنک جمیع حقوق الاخوه ما خلا الشفاعه و الدعاء و الزیاره ؛ جز شفاعت و دعا و زیارت، همه حقوق برادرى را ساقط کردم. (۷)

برائت و بیرازى جستن 
امام صادق(ع) فرمود: تبرى إلى الله عز و جل ممن ظلمهم حقهم؛ (۸) در روز غدیر از کسانى که به اهل بیت(ع) ستم کردند بیزارى مى‏ جویى.[این از آداب سیاسی غدیر است : برائت از ظالمین]
پوشیدن لباس پاکیزه و نو 
امام صادق(ع) فرمود: یحب … أن یلبس المؤمن انظف ثیابه و افخرها؛ (۹) در روز غدیر لازم است مؤمن پاکیزه‏ ترین و فاخرترین لباس خود را بپوشد. مرحوم میرزا جواد آقا تبریزى این عمل را از مستحبات مؤکد غدیر مى‏ شمرد. (۱۰)

تبریک و تهنیت 
تبریک و تهنیت از برجسته‏ ترین آداب هر عیدى است. در اسلام نیز سنت تبریک و تهنیت در عید غدیر جایگاهى ویژه یافته است. پیامبر(ص) بر تبریک گفتن در این تأکید مى‏ ورزید و به مردم مى‏ فرمود: هنئونى هنئونى؛ (۱۱) به من تهنیت بگویید، به من تهنیت بگویید.
امام صادق(ع) شیوه تهنیت گفتن در روز غدیر را چنین آموزش داده است: وقتى یکدیگر را ملاقات کردید، بگویید: الحمدلله الذى اکرمنا بهذا الیوم و جعلنا من الموفین بعهده الینا و میثاقه الذى واثقنا به من ولایه ولاه امره و القوام بقسطه و لم یجعلنا من الجاحدین و المکذبین بیوم الدین. (۱۲) ؛ سپاس خداى را که ما را به این روز گواهى داشت و ما را از مؤمنان و کسانى قرار داد که به پیمان و میثاقى که در باره والیان امرش و بر پا دارندگان قسط و عدالتش از ما گرفته است وفا کردیم و ما را از انکارکنندگان و تکذیب‏کنندگان رستاخیز قرار نداد.
امام رضا(ع) فرمود که، هنگام برخورد با یکدیگر بگویید: اَلْحَمْدُللَّهِ الّذى جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّکینَ بِوِلایَهِ اَمیرِالْمُؤْمِنینَ عَلَیْهِ السَّلامُ (۱۳) ؛ سپاس خداى را که ما را از تمسک ‏کنندگان به ولایت امیرمؤمنان(ع) قرار داده است.

تبسم 
امام رضا(ع) فرمود: …و هو یوم التبسم فى وجوه الناس من اهل الایمان فمن تبسم فى وجه اخیه یوم الغدیر نظر الله الیه یوم القیامه بالرحمه و قضى له الف حاجه و بنى له فى الجنه قصرا من در بیضاء و نضر وجهه … (۱۴) ؛ روز غدیر روز تبسم به روى مؤمنین است. کسى که در این روز به روى برادر مؤمنش تبسم کند، خداوند، در روز قیامت، نظر رحمت به او مى‏ افکند، هزار حاجتش را برآورده ساخته و قصرى از در سفید برایش بنا مى‏ کند و صورتش را زیبا مى‏ سازد.

توسعه زندگى 
در روز غدیر، باید چهره زندگى عوض شود. همه باید بکوشند برنامه عادى زندگى خود را بر هم زده و آن را با رفتارهایى سخاوتمندانه‏ تر و نشاط انگیزتر بیارایند تا همگان در همه جا طعم شیرین عید را بچشند و رایحه دل‏ انگیز آن را استشمام کنند. یقینا در صدر توسعه دادن زندگى توسعه مالى قرار دارد. امام رضا(ع) فرمود: هو الیوم الذى یزید الله فى مال من عبدالله و وسع على عیاله و نفسه و اخوانه… (۱۵) ؛ روز غدیر روزى است که خداى متعال در مال کسى که خدا را عبادت کند و بر خانواده، خویشتن و برادران ایمانى ‏اش توسعه دهد فزونى پدید مى‏ آورد.

جشن گرفتن
امام رضا(ع) در عید غدیر احوال کسان و اطرافیان خود را تغییر داد و وضع تازه ‏اى در آنان ایجاد کرد. (۱۶)

حمد کردن 
پیامبر(ص) فرمود: یکى از سنتها این است که مؤمن، در روز غدیر، صد بار بگوید: الحمدلله الذى جعل کمال دینه و تمام نعمته بولایه امیرالمؤمنین على ابن ‏ابیطالب(ع). (۱۷)

دعا 
معصومان(ع) پیروانشان را به دعا در روز غدیر سفارش کرده‏ اند. دعاهاى ویژه این روز عبارت است از:
۱ـ دعایى که با این جمله آغاز شده است: اللهم انک دعوتنا إلى سبیل طاعتک… (۱۸)
۲ـ دعایى که در آغاز این عبارت دیده مى ‏شود: اللهم انى اسئلک بحق محمد نبیک و على ولیک و الشأن و القدر الذى خصصتهما دون خلقک… (۱۹) این دعا در مفاتیح‏ الجنان ذکر شده است. (۲۰)
۳ـ دعایى که با این جمله آغاز شده است: اللهم بنورک اهتدیت و بفضلک استغنیت … (به بحارالانوار، ج ۹۵، ص ۳۱۸ مراجعه شود.)

[۴- و نیز دعای ندبه]

دید و بازدید
دید و بازدید یکى از آداب روزهاى عید و شادى است. این سنت مردم را شادابتر و نام و یاد عید را در دل و ذهنشان ریشه‏ دارتر مى‏کند. اسلام همین سنت را براى عید غدیر در نظر گرفته و آن را مورد تأکید قرار داده است.
امام رضا(ع) فرمود: من زار مؤمنا ادخل الله قبره سبعین نورا و وسع فى قبره، و یزور قبره کل یوم سبعون الف ملک یبشرونه بالجنه. (۲۱) ؛ کسى که در روز غدیر به دیدار مؤمنى برود خداوند هفتاد نور بر قبر او وارد و قبرش را وسیع مى‏ سازد؛ هر روز هفتاد هزار فرشته قبرش را زیارت کرده، به او بشارت بهشت مى ‏دهند .
شایسته است این سنت در روز غدیر، که بزرگترین عیدهاست، اجرا شود تا علاوه بر احیاى روز غدیر رشته‏ هاى الفت و مودت میان مردم محکمتر شود.

روزه 
روزه در روز غدیر، بسیار مستحب است و فضیلتى استثنایى دارد.[و یکی از چهار روزی است که در تمام سال به فضیلت روزه ممتازند (سه روز دیگر:۱۷ ربیع الاول و ۲۷ رجب و ۲۵ ذی القعده دحوالارض)].

امام على(ع) فرمود: إذا اخلص المخلص فى صومه لقصرت ایام الدنیا عن کفائته. (۲۲) ؛ اگر بنده مخلصى در روزه این روز اخلاص داشته باشد، همه روزهاى دنیا توان برابرى با آن را ندارد؛ به عبارت دیگر، اگر کسى تمام روزهاى دنیا زنده باشد و همه را روزه ‏دار سپرى کند، ثوابش کمتر از ثواب روزه این روز خواهد بود.
نخستین جانشین راستین رسول خدا همچنین فرمود: …و جعل الجزاء العظیم کفاءه عنه. (۲۳) ؛ … خداوند در برابر روزه عید غدیر پاداشى بزرگ نهاده است.

امام صادق(ع) یارانش را به این امر تشویق مى‏ کرد و مى‏ فرمود: إنى احب لکم أن تصوموه… (۲۴) ؛ من دوست دارم شما این روز را روزه بگیرید. آن بزرگوار همچنین مى‏ فرمود: صیام یوم غدیر خم یعدل عندالله فى کل عام مائه حجه و مائه عمره مبرورات متقبلات. (۲۵) ؛ روزه روز غدیر خم نزد خداوند، در هر سال، برابر با صد حج و صد عمره مقبول است. 
پیرامون روزه غدیر روایت بسیار وارد شده آنچه ذکر شد از باب نمونه بود.

زیارت 
یکى از اعمال روز غدیر زیارت امیرمؤمنان على(ع) است. زیارت آن حضرت(ع) به دو صورت ممکن است:
۱ ـ زیارت در حرم مطهر :
امام رضا(ع) به احمد بن‏ محمد بن ‏ابى نصربزنطى فرمود: اى فرزند ابونصر، هر کجا بودى در روز غدیر کنار قبر امیرمؤمنان(ع) حاضر شو! همانا خداوند در این روز گناه شصت سال مرد و زن مؤمن را مى‏آمرزد. به درستى که پروردگار در این روز دو برابر آنچه در ماه رمضان شب قدر و شب عید فطر آزاد مى‏ کند، مى‏ رهاند. (۲۶)
شیوه زیارت آن حضرت را از امام هادى(ع) مرحوم شیخ عباسى قمى(ره) در مفاتیح ‏الجنان روایت کرده است. (۲۷)

۲ـ زیارتهاى عمومى این زیارت، که به حرم مطهر اختصاص ندارد و ارادتمندان ولایت در همه جا مى‏ توانند از آن بهره گیرند، دو مورد است:
الف. زیارت امین الله؛ (۲۸)
ب. زیارت روایت شده از امام صادق(ع) (۲۹) . هر دو زیارت در مفاتیح ذکر شده است.

زینت دادن 
آراستن پیکر و آذین بستن خانه، کوچه و بازار، در روزهاى عید، عملى رایج است. عیدى در ذهن و دل مردم زنده است که در آن خویش را بیارایند و در و دیوار را آذین‏ بندى کنند. چون عید غدیر بزرگترین عید است مردم باید در آن، بیش از هر عید دیگر، شادمانى کنند و خود و جامعه را بیارایند. فضیلت این عمل بسیار است، امام رضا(ع) فرمود: روز غدیر روز زینت است، کسى که براى روز غدیر زینت کند خداوند همه گناهان کوچک و بزرگش را آمرزیده، فرشتگانى به سویش مى‏ فرستد تا حسنات او را بنویسند و تا عید غدیر سال بعد بر درجات او بیفزایند. (۳۰) اهمیت زینت در این روز چنان است که امام رضا(ع) براى گروهى لباسهاى نو، انگشتر و کفش فرستاد. (۳۱)

شادى کردن 
امام على(ع) فرمود: و اظهروا … السرور فى ملاقاتکم؛ (۳۲) در برخوردها شادى را آشکار کنید.
امام صادق(ع) فرمود: روز غدیر روز خوشحالى و شادى است. (۳۳)

شکر گزارى

امام على(ع) فرمود: در روز غدیر، خداى را بر آنچه به شما ارزانى داشته( نعمت ولایت) شکر کنید. (۳۴)

صدقه دادن 
روز غدیر یکى از مستحبات مؤکد صدقه دادن است. امام على(ع) فرمود: الدرهم فیه بمائتى الف درهم (۳۵) ؛ فضیلت یک درهم که در روز غدیر داده شود، با فضیلت دویست هزار درهم برابر است.

صلوات فرستادن
امام صادق(ع) فرمود: در روز غدیر، بر محمد و اهل بیتش صلوات بسیار مى‏ فرستى. (۳۶)

طعام دادن 
در روز غدیر غذا دادن به مؤمنان اهمیت بسیار دارد، امام صادق(ع) مى‏ فرماید: و اطعم اخوانک؛ (۳۷) در روز غدیر، برادران دینى‏ ات را اطعام کن.
امام رضا(ع) در فضیلت این عمل فرمود: من اطعم مؤمنا کان کمن اطعم جمیع الانبیاء و الصدیقین؛ (۳۸) کسى که مؤمنى را در روز غدیر غذا دهد مانند فردى است که تمام پیامبران و صدیقین را غذا داده است. اهمیت طعام دادن در این روز به اندازه ‏اى است که امام صادق(ع) روز غدیر را روز اطعام (۳۹) خوانده است.

عبادت 
امام رضا(ع) فرمود: هو الیوم الذى یزید الله فى مال من عبد فیه… (۴۰) ؛ غدیر روزى است که خداوند بر مال کسى که در آن عبادت کند، مى ‏افزاید …

عطر زدن 
بر اساس برخى از روایات امام صادق(ع) مؤمنان را به استعمال عطر در روز غدیر سفارش کرده است. (۴۱)

عمل صالح انجام دادن 
روى ان العمل فیه یعدل ثمانین شهرا و روى انه کفاره ستین سنه. (۴۲) ؛ روایت شده که کردار نیک در روز غدیر، با عمل هشتاد ماه برابرى مى ‏کند؛ و نیز روایت شده که کردار نیک در این روز کفاره شصت سال است.

غسل کردن 
علماى شیعه بر استحباب غسل در روز غدیر اجماع دارند (۴۳) و آن را مستحب مؤکد مى‏ دانند. (۴۴) بهتر این است که غسل در اول روز انجام گیرد. (۴۵)

قضاى حوائج مؤمنان 
امام صادق(ع) فرمود: واقض حوائج اخوانک؛ (۴۶) در عید غدیر حاجتهاى برادرانت را برآور!

کمک کردن
کمک کردن به ضعیفان و نیازمندان پیام ویژه صاحب غدیر براى روز غدیر است؛ پیامى که به فرمان حضرت(ع) باید دهان به دهان به همه مردم ابلاغ شود: و لیعد الغنى على الفقیر و القوى على الضعیف؛ (۴۷) باید در روز غدیر ثروتمند به تهیدست و توانا به ناتوان کمک کند.

گذشت و آشتى کردن 
چشم‏پوشى از گناه برادران و برقرارى ارتباط دوستانه از دیگر مستحبات روز غدیر شمرده شده است. (۴۸)

گشاده‏ رویى
امام على(ع) فرمود: و اظهروا البشر فیما بینکم؛ (۴۹) با یکدیگر با گشاده ‏رویى برخورد کنید.

مساوات
امام على(ع) فرمود: و ساووا بکم ضعفائکم؛ (۵۰) میان خویش و ضعیفان مساوات ایجاد کنید.

مصافحه
امام على(ع) فرمود: إذا تلاقیتم فتصافحوا بالتسلیم؛ (۵۱) وقتى در روز غدیر یکدیگر را ملاقات کردید به هم دست بدهید و سلام کنید.

مهربانى و عطوفت کردن 
امام على(ع) فرمود: و التعاطف فیه یقتضى رحمه الله و عطفه… (۵۲) ؛ با یکدیگر عطوفت و مهربانى کردن در روز غدیر، موجب رحمت و عطوفت خداى متعال خواهد شد .

مهمان کردن

امام رضا(ع) در روز غدیر گروهى را براى افطار نزد خود نگاه داشت. (۵۳)

نماز 
۱ـ نماز شب عید غدیر
این نماز دوازده رکعت است. هر دو رکعت یک تشهد دارد و در پایان رکعت دوازدهم باید سلام داد. در هر رکعت، بعد از سوره حمد توحید ده بار و آیهالکرسى یک بار خوانده مى ‏شود. در رکعت دوازدهم باید هر یک از حمد و سوره را هفت بار خواند و این ذکر را ده بار در قنوت تکرار کرد: لا اله الا الله وحده لا شریک له، له الملک و له الحمد یحیى و یمیت و یمیت و یحیى و هو حى لا یموت بیده الخیر و هو على کل شىء قدیر. در دو سجده رکعت آخر، این ذکر ده بار خوانده مى‏شود: سبحان من احصى کل شى علمه سبحان من لا ینبغى التسبیح الا له سبحان ذى المن و النعم سبحان ذى الفضل و الطول سبحان ذى العز و الکرم اسألک بمعاقد العز من عرشک و منتهى الرحمه من کتابک و بالاسم الاعظم و کلماتک التامه ان تصلى على محمد رسولک و اهل بیته الطیبین الطاهرین و ان تفعل بى کذا و کذا [به جاى کذا و کذا حاجت خود را ذکر کند] و سپس بگوید انک سمیع مجیب. (۵۴)

۲ـ نماز روز عید غدیر
نیم ساعت پیش از ظهر غدیر، دو رکعت نماز مستحب است. در هر رکعت بعد از حمد، سوره ‏هاى توحید، قدر و آیهالکرسى ده بار خوانده مى‏شود. (۵۵)

۳ـ نماز مسجد غدیر
امام صادق(ع) فرمود: یستحب الصلاه فى مسجد الغدیر؛ (۵۶) نماز در مسجد غدیر مستحب است.

نیکى و احسان 
امام على(ع) فرمود: تباروا یصل الله الفتکم و البر فیه یثمر المال و یزید فى العمر. (۵۷) ؛ به یکدیگر نیکى کنید که خداوند الفت میان شما را پایدار مى ‏سازد و نیکى در این روز موجب افزایش مال و عمر مى ‏شود.
امام صادق(ع) فرمود: … و اکثر برهم. (۵۸) ؛ در روز غدیر به برادران ایمانى، بسیار نیکى کن.

وام گرفتن براى کمک به دیگران 
امام على(ع) فرمود: من استدان لإخوانه و أعانهم فأنا الضامن على الله إن ابقاه قضاه و إن قبضه حمل عنه. (۵۹) ؛ کسى که وام بگیرد تا به برادران مؤمنش کمک کند از سوى خدا ضمانت مى‏ کنم که اگر او را زنده نگه داشت، بتواند وامش را بپردازد و اگر نگه نداشت، آن دین از دوش او برداشته شود .

توجه به دو نکته آشکار مى‏ سازد که چگونه روز غدیر روزى ویژه به شمار آمده، کمک کردن به دیگران در آن عملى بسیار مهم است.
الف) هر چند وام گرفتن از نظر شرع کار چندان مرغوبى نیست، ولى این کار براى کمک به دیگران مستحب قرار داده شده است.
ب) اسلام حق‏ الناس را بسیار مهم شمرده است، ولى در روایت آمده که اگر وام گیرنده توفیق حیات نیافت، خداوند حق مالى قرض‏ دهنده را از دوش او برمى‏ دارد.

هدیه دادن 
امام على(ع) فرمود: هبو ـ أو هیئوا ـ لاخوانکم و عیالکم عن فضله؛ (۶۰) از آنچه خداى متعال بر شما ارزانى داشته، به خانواده و برادرانتان ببخشید. (۶۱)
و نیز فرمود: تهادوا نعم الله کما مناکم ؛ نعمتهاى خداوند را به یکدیگر هدیه کنید همان طور که به شما عطا فرموده است.

امام رضا(ع) فرمود: أفضل على اخوانک فى هذا الیوم؛ (۶۲) در این روز بر برادرانت بخشش کن.
امام رضا(ع) در این روز براى خانواده گروهى از اصحاب غذا، گندم، لباسهاى نو و حتى انگشتر و کفش فرستاد. (۶۳)

همایش 
گردهمایى یکى از اعمال و احکام روز غدیر است. این دستور الهى ـ سیاسى در راستاى تقویت ارتباط با ولایت و رهبرى الهى و پایبندى به لوازم آن صادر شده است.
على(ع) فرمود: … واجمعوا یجمع الله شملکم؛ (۶۴) در روز غدیر، گرد هم آیید تا خداوند امورتان را از نابسامانى و پراکندگى برهاند.

پی نوشت‌ها:

۱)ـ المراقبات، میرزا جواد آقاى تبریزى، ص ۲۱۷ و .۲۱۸
۲)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۰۲
۳)ـ المراقبات، میرزا جواد آقا تبریزى، ص .۲۵۶
۴)ـ التهذیب، شیخ طوسى، ج ۳، ص .۱۴۳
۵)ـ الغدیر، علامه امینى، ج ۱، ص .۲۸۷
۶)ـ سوره حجرات، آیه .۱۰
۷)ـ مستدرک الوسائل، محدث نورى، ج ۱، ص .۴۵۶
۸)ـ بحارالانوار، مجلسى، ج ۹۵، ص .۳۲۲
۹)ـ همان، ص .۳۰۱
۱۰)ـ المراقبات، ص .۲۶۰
۱۱)ـ الغدیر، ص .۲۷۴
۱۲)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۰۳
۱۳)ـ المراقبات، ص .۲۶۰
۱۴)ـ همان، ص .۲۵۷
۱۵)ـ همان.
۱۶)ـ الغدیر، ج ۱، ص .۲۸۷
۱۷)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۲۱
۱۸)ـ المراقبات، ص .۲۵۵
۱۹)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۱۹
۲۰)ـ مفاتیح الجنان، ص .۵۰۷
۲۱)ـ المراقبات، ص .۲۵۷
۲۲)ـ مصباح المتهجد، ص .۷۰۲
۲۳)ـ همان.
۲۴)ـ الغدیر، ص .۲۸۵
۲۵)ـ همان، ص .۲۸۶
۲۶)ـ التهذیب، ج ۶، ص .۲۴
۲۷)ـ مفاتیح الجنان، ص .۶۵۹
۲۸)ـ همان.
۲۹)ـ همان، ص .۸۰
۳۰)ـ همان، ص .۵۰۳
۳۱)ـ المراقبات، ص .۲۵۷
۳۲)ـ الغدیر، ج ۱، ص .۲۸۷
۳۳)ـ همان، ص .۲۸۴
۳۴)ـ بحارالانوار، ج ، ص .۹۵
۳۵)ـ الغدیر، ج ۱، ص ۲۸۴؛ المراقبات، ص .۲۵۵
۳۶)ـ المراقبات، ص .۲۶۲
۳۷)ـ همان، ص .۲۵۶
۳۸)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۲۲
۳۹)ـ همان، ص .۳۰۲
۴۰)ـ همان، ج ۹۵، ص .۳۰۱
۴۱)ـ المراقبات، ص .۲۵۸
۴۲)ـ التهذیب، ج ۱، ص .۱۱۴
۴۳)ـ المراقبات، ص .۲۶۰
۴۴)ـ تحریر الوسیله، امام خمینى، ج ۱، ص .۹۸
۴۵)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۰۲
۴۶)ـ المراقبات، ص .۲۵۶
۴۷)ـ مفاتیح الجنان، ص .۵۱۱
۴۸)ـ مصباح المتهجد، ص ۷۰۲؛ الغدیر، ج ۱، ص ۲۸۴؛ المراقبات، ص .۲۵۶
۴۹)ـ مصباح المتهجد، ص ۷۰۲؛ المراقبات، ص .۲۵۶
۵۰)ـ همان.
۵۱)ـ همان.
۵۲)ـ الغدیر، ج ۱، ص .۲۸۷
۵۳)ـ المراقبات، ص .۲۵۵
۵۴)ـ التهذیب، ج ۳، ص .۱۴۳
۵۵)ـ الکافى، ج ۴، ص .۵۶۷
۵۶)ـ الغدیر، ج ۱، ص ۲۸۴؛ المراقبات، ص .۲۵۵
۵۷)ـ بحارالانوار، ج ۹۵، ص .۳۰۲
۵۸)ـ مصباح المتهجد، ص ۷۰۲؛ المراقبات، ص .۲۵۶
۵۹)ـ همان، ص .۲۵۵
۶۰)ـ مصباح المتهجد، ص .۷۰۲
۶۱)ـ بحارالانوار، ج ۹۷، ص .۱۱۹
۶۲)ـ الغدیر، ج ۱، ص .۲۸۷
۶۳)ـ مصباح المتهجد، ص ۷۰۲؛ الغدیر، ج ۱، ص .۲۸۴
۶۴)-مصباح المتهجّد، ص۷۵۷

برگرفته از مجله کوثر شماره ۲

(((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((

 

برخی در آداب سیاسی عید غدیر دیدار با رهبری و تجدید بیعت را هم گنجانده اند (اینجا):

مرحوم شیخ حرّ عاملى با سندهاى مختلف چنین نقل مى کند:
عن محمد بن اللیث المکى، عن أبى اسحاق بن عبداللّه العلوى العریض قال: وجد فى صدرى ما الایّام الّتى تصام، فقصدت مولانا أبا الحسن على بن محمد ـ علیه السلام ـ و هو بصریا ولم ابد ذلک لاحد من خلق اللّه، فدخلت علیه فلما بصر بى قال: یا ابا اسحاق جئت تسئلنى عن الایّام الّتى یصام فیهنّ وهى اربعه (الى ان قال) و یوم الغدیر فیه اقام النبى ـ صلّى اللّه علیه وآله ـ أخاه علیّاً ـ علیه السلام ـ علماً للناس واماماً من بعده؛ قلت: صدقت جعلت فداک، لذلک قصدت اشهد انّک حجه اللّه على خلقه.۱
در حدیث دیگرى از امام صادق(علیه السلام) این طور آمده است:
هذا یوم عظیم عظّم اللّه حرمته على المؤمنین واکمل لهم فیه الدین و تمّم علیهم النعمه وجدّد لهم ما اخذ علیهم من العهد والمیثاق.۲
و نیز آمده است:
واسمه فى السماء یوم العهد والمعهود وفى الارض یوم المیثاق المأخوذ…۳
با ملاحظه احادیث مربوط به غدیر روشن مى شود که برنامه دیدار با رهبرى و پیشواى مسلمین و بیعت با او از زمان ائمه(علیه السلام) بویژه از زمان امام على بن موسى الرضا(علیه السلام) مرسوم بوده و مردم از اطراف و اکناف براى دیدار با آنان و تجدید عهد به حضور آنان مى رسیدند.
شیخ طوسى در حدیثى که درباره این موضوع است چنین مى گوید:
اخبرنا جماعه، عن ابى محمد هارون بن موسى التلعکبرى، قال: حدثنا ابوالحسن على بن احمد الخراسانى الحاجب فى شهر رمضان سته سبع وثلاثین وثلثمأه، قال: حدثنا سعید بن هارون أبى عمرو المروزى وقد زاد على الثمانین سنه، قال: حدثنا الفیاض بن محمد بن عمر الطوسى بطوس سنه تسع وخمسین ومأتین وقد بلغ التسعین، انه شهد ابا الحسن على بن موسى الرضا ـ علیهما السلام ـ فى یوم الغدیر وبحضرته جماعه من خاصته قد احتبسهم للافطار وقد قدم الى منازلهم الطعام والبرّ والصّلات والکسوه حتى الخواتیم والنّعال وقد غیّر من احوالهم واحوال حاشیته، وجدّدت له آله غیر الآله التى جرى الرسم بابتذالها قبل یومه وهو یذکر فضل الیوم وقدمه….۴

پی نوشت:
۱ . وسائل الشیعه، ج۷، ص۳۲۴، ح۳
۲ . مصباح المتهجّد، ص۷۳۷
۳٫ تهذیب الاحکام، ج۳، ص۱۴۳
۴٫ مصباح المتهجّد، ص۷۵۲
*****************************************
تکمله :

در باب عید غدیرآمده است:

روز عید غدیر عید الله الاکبر و عید آل محمّد(ص) است و در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که از آنجناب پرسیده شد آیا مسلمانان را غیر از جمعه و فطر و قربان عیدی هست؟

فرمودند:آری. عیدی هست که حرمتش از همۀ اعیاد بیشتر است.

راوی گفت: کدام عید است؟

حضرت فرمودند: روزی است که پیامبر(ص) امیر المومنین علی(ع) را به جانشینی خود نصب فرمود و اعلام کرد: هر که من مولا و آقای اویم، پس علی مولا و آقا و پیشوای اوست و آن روز هیجدهم ذی الحجه است.

راوی گفت: در آن روز چه کار باید انجام داد:

فرمود: باید روزه بدارید و عبادت کنید و محمد و آل محمد(ص) را یاد کنید و بر ایشان صلوات فرستید. رسول خدا(ص)، علی(ع) را وصیّت کرد که این روز را عید گرداند و هر پیامبری به جانشین خویش وصیّت می کرد این روز را عید گرداند.

و در حدیثی از امام رضا(ع) خطاب به ابن ابی نصر بزنطی آ مده است که فرمود: ای پسر ابی نصر! هر کجا که باشی بکوش روز عید غدیر نزد قبر مطهّر حضرت امیر المومنین حاضر شوی. به درستی که خداوند می آمرزد در این روز از هر مرد و زن مومن گناه شصت سال ایشان را؛ و از آتش دوزخ آزاد می کند دو برابر آنچه که در شبهای قدر و فطر و ماه رمضان آزاد کرده است و پرداخت یک درهم در این روز به برادران مومن برابر با هزار درهم در اوقات دیگر است؛ و در این روز به برادران مومن خود نیکی و احسان کن و هر مرد و زن مومن را شاد گردان. به خدا سوگند اگر مردم فضیلت این روز را چنان که باید بدانند، هر آینه فرشتگان با ایشان هر روز ده مرتبه مصافحه کنند.

 

برای این روز شریف اعمال زیادی وارد شده که ما به اختصار به بعضی از این اعمال اشاره می کنیم. (جهت تفصیل بیشتر به کتاب شریف مفاتیح الجنان مراجعه شود.)

۱- روزه.

۲- غسل کردن.

۳- زیارت حضرت علی(ع) که یکی از آنها زیارت “امین الله” است.

۴- خواندن دعای “ندبه”.

۵- چون مؤمنی را ملاقات کند، این تهنیت را بگوید: «الحمد الله الذی جعلنا من المتمسّکین بولایه امیر المومنین و الائمه المعصومین علیهم السلام.»

و برای این امور فضیلت بسیاری ذکر شده است:

پوشیدن لباسهای نیکو – زینت کردن – استعمال بوی خوش – شادی کردن و شاد نمودن شیعیان امیر المومنین – گذشت از تقصیر شیعیان – برآوردن حاجت آنان – صله رحم – اطعام اهل ایمان – شکر و سپاس به خاطر نعمت بزرگ ولایت و…

منبع:خبرآنلاین

کلیدواژه ها :

این خبر را به اشتراک بگذارید :