به کوشش:جلیل زارع| ۱-اصطلاحات،الفاظ و سخنان روزمره در گفت و گوها مثال: ای بشمت:برای تشویق و تحسین/ بودون باش:یقین داشته باش/ دخته: لفظی است نشانه ی تعجب زنانه/ سیت دارم: اصطلاحی است تهدید آمیز برای تنبیه فرصت؟:هنگام رفتن کسی به جایی، گفتن”کجا می روی؟”. را بد می دانستند. به گونه ای که از رفتن باز […]

به کوشش:جلیل زارع|

۱-اصطلاحات،الفاظ و سخنان روزمره در گفت و گوها
مثال:
ای بشمت:برای تشویق و تحسین/ بودون باش:یقین داشته باش/ دخته: لفظی است نشانه ی تعجب زنانه/ سیت دارم: اصطلاحی است تهدید آمیز برای تنبیه
فرصت؟:هنگام رفتن کسی به جایی، گفتن”کجا می روی؟”. را بد می دانستند. به گونه ای که از رفتن باز می ایستادند و ناراحت می شدند. باید گفته می شد:”فرصت؟”.یعنی فرصت انجام کار را داشته باشی و او در جواب می گفت:” سلامت باشی. می رم فلون جا”.
کار یه رو: از تکیه کلام هایی است که برخی هنگام حرف زدن ورد زبانشان بوده است. به مفهوم کاری است که رواج دارد و معمول است.
ها، نه، نی؟: البته که هست. پس نیست.

۲- اصطلاحات طعنه آمیز
مثال:
حالا وردا تا دست نسوزه:کنایه از این که نتیجه نادرستی کار یا حرف خود را ببین.
حالا خاگت ذاشتی؟: حالا کارت کردی؟ در توبیخ کسی که با اصرار، کار نادرستی را انجام داده و نتیجه ی نامطلوب آن را برای خود یا دیگری دیده است.
همی راسا بیشین:به طعنه یعنی برای تو آماده کرده اند. منتظر باش.

۳-اصطلاحات و عبارات توبیخ و نفرین
مثال:
ا مرد تو: از مردن تو. بعد از مردن تو/ ای ننم ری تخت !: اصطلاحی است که هنگام تعجب و نارضایتی از کار دور از انتظار مخاطب به کار می رود.
بری تر بوات: همان جایی که پدرت رفت بروی. بمیری./ تش سیاه بگیره: نیست و نابود بشه/ خاک تو پکت: بمیری. خاک بر سرت./هردم سال: با قهر و غیظ در جواب کسی به کار می رفت که با پیشنهاد گوینده همراهی نمی کرد و این مفهوم را داشت که می خواهم هرگز نیایی یا فلان کار را انجام ندهی./ یوردت گم: نابود شوی/ یهه: به مفهوم چقدر پررو و گستاخ

۴-طنز گونه ها
مثال:
کم، کم غلبیر: جواب سر بالا به بچه ای است که به کم بودن سهم خود اعتراض می کند و می گوید: کم است./”کی؟ جواب: لنگه ی ملکی.”: جوابی سر بالا و از روی نارضایتی./ “کی؟ جواب: وقت گل نی.”: کی کار شیطونه./ ایه خوردم دندونام بکش: پاسخی است به کسی که نگران سهم خود در خوردنی است.

۵-اصطلاحاتی برای رعایت ادب در سخن گفتن
مثال:
زبونم مار بگزه، گوشت گرگ تو چاله مون باشه، حرف شادی تو خونه تون بزنم، دور خونه بونتون: وقتی بخواهند از تشیع جنازه بگویند آن را به زبان می آورند.

۶-تعارفاتی هنگام به هم رسیدن و خداحافظی
مثال:
قوم و خویشیت کم نشه( خدا ا قوم و خویشیت کم نکنه): در پاسخ خویشاوندی به کار می رود که زیاد ابراز محبت می کند.گاهی نیز هنگام خدا حافظی و برای تشکر از ابراز لطف مقابل به کار می رود.

۷-ذکرها
مثال:
الهی به امید تو، راضی به رضای تو: جاری کردن نام خدا، هر روز صبح هنگام بیرون رفتن از خانه/ خدایا به داده ات شکر،به نداده ات شکر:پس از خوردن غذا گفته می شود./ برکت مرتضی علی: بعد از پختن نان، تیر نان پزی را می بوسیدند و این اصطلاح را به کار می بردند.

۸- قسم ها
مثال:
به امام زمان، به دست بریده ی حضرت عباس، به شاه چراغ، به امام زاده ابراهیم…..: سوگند به مقدسین و پیشوایان دینی
جون کاکای عزیزیم، جون کاکای راه دوریم، جون بوام، جون دی یکی یه دونم…: سوگند به عزیزان
به خداش: راهی برای باطل کردن اثر سوگند با افزودن “ش” به آخر قسم. این “ش” آهسته تلفظ می شد تا طرف مقابل نشنود یا طوری ادا می شد که مفهوم نباشد و گرنه قسم او را قبول نمی کردند.

۹-دعاها
مثال:
یا امامزاده ابراهیم، یا اباالفضل، یا حسین شهید، یا حضرت عباس، یا خدا، یا خود خدا، یا شاه چراغ، یا علی(هنگام برخاستن یا نیاز نیروی بیش تر شدن)، یا قمر بنی هاشم، یا پسر موسی بن جعفر…:کمک خواستن از خداوند و بزرگان دینی و کمک در موارد معمول زندگی یا هنگام احساس خطر ناگهانی کردن. حرف ندا نیز با سرعت و تاکید بیش تری ادا می شد.

۱۰-اسم های صوت
مثال:
بوی: اگر با صدای کشیده ی”و” ادا شود؛ از اصواتی است که هنگام درد کشیدن بر زبان جاری می گردد. اگر با سرعت ادا شوداز الفاظ تعجب است.
پوروک: صدای ترکیدن توپ، لامپ، بادکنک و …. ، صدای گریه ی ناگهانی
چیر: صدای ناله و فریاد/ گرپ: صدای افتادن یا فرو ریختن چیزی مانند دیوار/ ونقه: صدای گریه ی کودک

۱۱-برخی پند های حکیمانه
مثال:
آدمی، آه و دمی:زندگی آدمی کوتاه و پر غصه است./ چوق صندل بو نداره، خیزمه. آدمی را آدمیت لازمه/ دست آقا بوه شده برای آقا بونه شده: بهانه تراشی فرد برای انجام ندادن کار./ شکم بگیریش یک مشتیه؛ ولش کنی یه درن دشتیه: وقتی به کار می رود که بخواهند شکم پرستی را نکوهش کنند. / ننه ببین دختر بگیر: برای انتخاب دختر باید به اخلاق و رفتار مادر او توجه کرد.

۱۲- کنایات
مثال:
آرد سوله کن بچه کوله کن:کنایه از مادری که قدر زحمات او را نمی دانند.
اسا نواز هم تو سازش می زد: تهدید بی اثر. تهدید تو مثل ساز استاد نواز فقط صداست.( خدا رحمت کند استاد نواز را، ایشان از نوازندگان محلی بودند که در نواختن سازهای بادی، استاد بودند.)
ا ای دهنا نمی تونی بخونی: هیچ کاری نمی توانی بکنی. در موردی به کار می رود که یکی دیگری را تهدید به انجام کاری کند.
بیه خرم شل چپیده؟: به شیوه ی استفهام انکاری کنایه از مجبور نبودن به انجام کاری که به فرد پیشنهاد می شود.

۱۳-و نهایتا چند ضرب المثل:پیش روش نمی ذاشتن نون سوخته، پشت سرش می زنن خطیر دو جفته: بی توجهی به کسی در زمان زنده بودنش و تشریفات مفصل گرفتن پس از مرگ او.
تره ری تیمه می بره، کتله ری هیمه:هر کسی به اصل و نصب خود شباهت دارد.
حالا که تخت و تالونه، صد تومن هم تو پالونه: به طعنه و از روی غصه ی دل گفته می شود تو که همه چیز را غارت کردی چیزی باقی نگذار.

* و اما کلام آخر: من این اصطلاحات را از لابلای کتاب “فرهنگ مردم داریون” گلچین کرده و با تغییراتی جرئی خلاصه وار در حد حوصله ی داریون نما جمع آوری کرده و یک جا در اختیار شما عزیزان قرار داده ام. پیشکشتان. شما هم می توانید در قالب دیدگاه، اصطلاحاتی را اضافه کنید. می توانید اصطلاحاتی را که خود می دانید یا بزرگترها می گویند و یا از کتاب فرهنگ مردم داریون استخراج می کنید، بیاورید.
منتظر دیدگاه ها و نظرات شما هستم…. حالا دیگر شماست، بفرمایید !